MemoBlog

Havacılık tarihi pek çok trajik olayla dolu. Ama bunların yanında mutlu sonla biten olaylar da mevcut. Bu olayların en önemlisi Kanadalı Air Transat firmasına ait. Bu rekor geliştirilebilinir mi kestirmek güç. Ama insanların hayatlarının söz konusu olduğu bir durumda rekorların da pek önemi yok.

24 Ağustos 2001 tarihinde Air Transat’a ait 1999 yapımı Airbus A330 tipi uçak Kanada’dan Portekiz’in başkenti Lisbon’a doğru harekete geçer. Uçağın kaptanı Robert Piche, yardımcı pilot ise Dirk DeJager’dir ve uçakta toplam 293 yolcu ve 13 mürettebat bulunmaktadır.

Uçak yerel saatle akşam 20:52’de Toronto’dan havalanır. Kalkıştan önce uçağa 48 ton yakıt yüklenmiştir. Acil durumlara karşı da uçakta 5.5 ton ekstra yakıt daha vardır. Kalkıştan yaklaşık 4 saat sonra okyanus üzerinde uçak düşük yağ ısısı ve yüksek yağ basıncı uyarısı vermeye başlar. O noktada kaptan pilot Piche ve yardımcısı DeJager bunun bir bilgisayar hatası olduğunu düşünürler ve herhangi bir müdahalede bulunmadan göstergeleri izlemeye başlarlar. Bu uyarıdan yaklaşık 20 dakika sonra uçak bu sefer dengesiz yakıt uyarısı vermeye başlar. Bunun anlamı uçağın sağ ve sol yakıt tanklarının ağırlıklarının birbirlerinden farklı olması demekti. Uçuş bilgisayarında iki numaralı tanktaki yakıt neredeyse bitmiş görünüyordu. Kaptan pilot Piche bunun her ne kadar bir bilgisayar hatası olduğunu düşünse de yardımcısı DeJager endişesini gizleyemiyordu. Çünkü eğer uçağın verdiği uyarı doğruysa bunun anlamı iki numaralı yakıt tankında bir yakıt sızıntısı olması demekti. Böyle bir durumda yapacakları tek şey iki yakıt tankı arasındaki vanayı açarak bir tanktan diğerine yakıt geçmesini sağlamak ve bu sayede uçağın yakıt dengesini tekrar sağlamak olacaktı. Nitekim X-Feed olarak adlandırılan düğmeye bastılar ve vanayı açarak kalan yakıtın tanklar arasında eşit bir şekilde dağılmasını sağladılar.

Bu davranış aslında uçak ve yolcular için kaçınılmaz sonu hazırlamıştı. Çünkü iki numaralı tankta ciddi bir yakıt sızıntısı vardı ve sağ ve sol yakıt tankları arasındaki vanayı açarak bütün yakıtın bir şekilde bu sızıntıyla tamamen bitmesine neden olacaklardı. Ama kaptan pilot Piche bunun hala bir bilgisayar hatası olduğunu düşünmekteydi. Kaptan pilot Piche ve yardımcısı DeJager’in uzun konuşmalarından sonra bu uyarının doğru olma ihtimaline karşı en yakın havaalanına inme kararı aldılar. Çünkü uçuş bilgisayarına göre, kalan yakıtla Lisbon’a ulaşmaları mümkün görünmüyordu. Bu mecburi iniş durumuna çok kızan kaptan Piche, kayıtlara geçen haliyle yardımcısına şikayetini “Eğer indiğimizde tanklar ağzına kadar yakıt dolu olursa bizi çarmıha gererler” şeklinde ifade etmiştir.

Okyanus üzerinde olmalarından dolayı en yakın pist Portekiz’e bağlı Azores adalarındaki Lajes hava üssüydü. Burası askeri bir hava meydanı olması itibariyle küçük ama son derece modern bir meydandı. Air Transat hemen Santa Maria Okyanus trafik kontrolle acil iniş için bağlantıya geçti ve Lajes hava meydanına doğru yöneldi. Acil iniş isteğinden yaklaşık 20 dakika sonra piste 220 km. kala uçağın iki numaralı motoru durdu. Bunun üzerine kaptan Piche diğer motora tam güç vererek uçuşu bu şekilde tek motorla sürdürmeye çalışacaktı. Ayrıca 39.000 feet yükseklikte tek motorla uçuş zor olacağı için kaptan Piche uçağı 33.000 feete alçalttı. Aynı zamanda pilotlar trafik kontrol merkezine telsizden “Mayday” uyarısı gönderdiler. İki numaralı motorun susmasından yaklaşık 13 dakika sonra bu sefer de bir numaralı motor durdu. Artık uçak dev bir planör olmuştu ve Lajes pistine ulaşabilmesi için uçması gereken 120 km. yolu daha vardı.

Motorların durmasıyla uçağın bütün sistemleri de neredeyse devre dışı kalmıştı. Bunun üzerine pilotlar uçağın gövdesinin altında bulunan ve bu tür durumlarda kullanılan ufak pervaneyi devreye soktular. Bu pervane, rüzgar yardımıyla dönerek kısıtlı bir enerji sağlıyordu. Bu enerji az da olsa uçağın hidrolik ve elektrik sistemini çalıştırmaya yetiyordu. Yani uçağın havada kalmasına bir faydası yoktu.

Bu noktadan sonra Piche uçağı uçururken yardımcı pilot DeJager ise uçağın o andaki hızını ve dakikadaki alçalma oranını hesaplamaya çalışıyordu. Bu sayede ne kadar süre daha uçağın havada kalabileceğini bulacaklardı. DeJager uçağın alçalma süratini dakikada 600 metre olarak hesapladı. Bu da uçağın en fazla 20 dakika daha havada kalması demekti.

Kaptan Piche bir süre daha uçağı uçurduktan sonra iniş yapacağı Lajes pistini karşısında gördü. Fakat o anda hızları ve yükseklikleri oldukça fazlaydı. O hızla uçağı indirebilmenin çok zor olduğunu bilen kaptan Piche hızı düşürmek ve yeterince alçalabilmek için adanın etrafında bir tur atmaya karar verdi. Bir tur atıp pisti tekrar karşılarında gördüklerinde yine normal iniş hızından çok hızlıydılar. Başka şanslarının olmayacağını bilen uçuş ekibi uçağı indirmeye karar verdi. 19 dakika motorsuz uçtuktan sonra Air Transat’a ait A330 saatte 370 km. hızla piste oldukça sert bir iniş yaptı. Bu iniş esnasında uçağın tekerlekleri patladı. Bu, bir bakıma da iyi olmuştu çünkü uçak bu sayede, sonunda büyük bir uçurum olan pistin ortalarında durabilmişti.

Bu olaydan sonra hemen bir inceleme başlatıldı ve kısa sürede uçaktaki yakıt sızıntısının da nedeni anlaşıldı. Bu uçuştan yaklaşık 2 hafta önce uçağın Rolls Royce marka motorları bakıma girmiş ve eskiyen bazı parçaları yenileriyle değiştirilmişlerdi. İşte 2 numaralı motora takılan ve Rolls Royce ile uyumlu olmayan bir parça yakıtın geçtiği boruyu sürtünmeden dolayı parçalamış ve bu sızıntıya sebep olmuştu.

293 yolcunun 14′ü ve 2 mürettebat ufak yaralarla bu olayı atlattılar. Kaptan Robert Piche ve yardımcısı Dirk DeJager uçağı sağ salim indirdiklerinden ötürü şirket tarafından ödüllendirildiler. Motorsuz bir yolcu uçağını 19 dakika boyunca havada tutup indirebilmeleri daha önce tarihte eşine rastlanmamış bir olaydı. Kimi çevreler kaptan Piche’nin uçağın verdiği uyarıları uzun süre görmezden gelmesini eleştirerek bu ödülün gereksiz olduğunu savundular.

Etiketler: A330, Air Transat, air transat 2001 uçağı, Airbus, Azores, Dirk DeJager, Havacılık, Kanada, Lajes, Lizbon, Mayday, Planör, Portekiz, Robert Piche, Rolls Royce, Toronto, X-Feed